
สรุปประเด็นสำคัญ
- EUDR มีผลกับบริษัทขนาดกลางและใหญ่ตั้งแต่ 30 ธันวาคม 2569 และบริษัทขนาดเล็กและรายย่อยตั้งแต่ 30 มิถุนายน 2570
- ไทยอยู่กลุ่มความเสี่ยงต่ำ ใช้การตรวจสอบแบบง่ายได้ แต่ยังต้องมีพิกัดแปลงปลูก
- แปลงที่ใหญ่กว่า 4 เฮกตาร์ (ราว 25 ไร่) ต้องใช้รูปแปลง แปลงเล็กกว่านั้นใช้จุด GPS จุดเดียวได้
- สำหรับยางพาราและกาแฟไทย ส่วนที่ยากคือการตรวจย้อนกลับผ่านเกษตรกรรายย่อยและพ่อค้าคนกลาง
- ตรวจรหัส HS ของสินค้าให้แน่ชัด เพราะกฎหมายลำดับรองปี 2569 ปรับรายการสินค้าแล้ว
กฎระเบียบว่าด้วยสินค้าปลอดการตัดไม้ทำลายป่าของอียู หรือ EUDR จะมีผลกับบริษัทขนาดกลางและใหญ่ตั้งแต่ 30 ธันวาคม 2569 และกับบริษัทขนาดเล็กและรายย่อยตั้งแต่ 30 มิถุนายน 2570 หลังจากนั้น ยางพารา ปาล์มน้ำมัน กาแฟ โกโก้ ถั่วเหลือง โคเนื้อ และไม้ รวมถึงสินค้าหลายชนิดที่ทำจากวัตถุดิบเหล่านี้ จะขายในอียูได้ก็ต่อเมื่อไม่ได้มาจากพื้นที่ที่ถูกแผ้วถางป่าหลัง 31 ธันวาคม 2563 และตรวจย้อนกลับได้ถึงแปลงปลูก
ไทยผลิตยางธรรมชาติมากที่สุดในโลก และยางส่วนใหญ่มาจากเกษตรกรรายย่อย ส่วนที่ยากที่สุดของ EUDR สำหรับไทยจึงเป็นเรื่องการตรวจย้อนกลับ
EUDR กำหนดอะไรบ้าง
สินค้าที่อยู่ในขอบเขต EUDR จะวางขายในตลาดอียูได้เมื่อครบสามเงื่อนไข ข้อแรก ปลอดการตัดไม้ทำลายป่า คือไม่ได้ผลิตบนที่ดินที่ถูกแผ้วถางป่าหลัง 31 ธันวาคม 2563 ข้อสอง ผลิตถูกต้องตามกฎหมายของประเทศผู้ผลิต เช่น สิทธิในที่ดิน กฎหมายสิ่งแวดล้อม และกฎหมายแรงงาน ข้อสาม มีคำแถลงการตรวจสอบสถานะ (due diligence statement) ที่บริษัทผู้นำสินค้าเข้าตลาดอียูยื่นในระบบสารสนเทศของอียู
บริษัทในอียูเป็นคนยื่นคำแถลง แต่ข้อมูลส่วนใหญ่ต้องมาจากห่วงโซ่อุปทาน ซึ่งก็คือผู้ส่งออกไทยและซัพพลายเออร์
ไทยอยู่กลุ่มความเสี่ยงต่ำ แล้วต่างกันอย่างไร
ในการจัดกลุ่มประเทศครั้งแรกเมื่อปี 2568 คณะกรรมาธิการยุโรปจัดไทยไว้ในกลุ่มความเสี่ยงต่ำ บริษัทในอียูที่ซื้อจากประเทศกลุ่มนี้ใช้การตรวจสอบแบบง่าย (simplified due diligence) ได้ คือยังต้องเก็บข้อมูล รวมถึงพิกัดแปลงปลูก แต่ไม่ต้องประเมินและลดความเสี่ยงเต็มรูปแบบ
ความเสี่ยงต่ำจึงไม่ได้แปลว่าไม่ต้องมีเอกสาร ผู้ซื้อยังจะถามว่ายาง ผลปาล์ม หรือกาแฟมาจากแปลงไหน
การแก้ไขกฎเมื่อธันวาคม 2568 ยังเพิ่มการยื่นคำรับรองแบบง่ายครั้งเดียวสำหรับผู้ผลิตขั้นต้นรายย่อยในประเทศความเสี่ยงต่ำ และตั้งกลุ่มผู้ประกอบการปลายน้ำที่มีหน้าที่เก็บบันทึกแทนการยื่นคำแถลงเอง ข้อแรกช่วยผู้ผลิตรายเล็กที่ส่งสินค้าเข้าตลาดอียูเองเป็นหลัก
พิกัดแปลงปลูก: จุดหรือรูปแปลง
พิกัดของแต่ละแปลงต้องระบุเป็นละติจูดและลองจิจูดทศนิยมหกตำแหน่ง แปลงไม่เกิน 4 เฮกตาร์ (ราว 25 ไร่) ใช้จุดเดียวได้ แปลงที่ใหญ่กว่า 4 เฮกตาร์ต้องใช้รูปแปลง (polygon) คือชุดพิกัดที่ลากตามแนวเขตแปลง สวนยางรายย่อยในไทยจำนวนมากเล็กกว่า 4 เฮกตาร์ จุดเดียวต่อแปลงจึงมักพอ แต่ต้องมีครบทุกแปลงที่ส่งผลผลิตเข้ามา
อะไรเปลี่ยนในปี 2569
กฎหมายลำดับรองที่ประกาศเมื่อกันยายน 2569 ปรับรายการสินค้า โดยตัดบางรายการออก เช่น ยางหล่อดอกส่วนใหญ่และผลิตภัณฑ์ยางวัลคาไนซ์บางชนิด และเพิ่มกาแฟสำเร็จรูปกับอนุพันธ์ปาล์มน้ำมันอีกหลายรายการ ซึ่งจะมีผลตั้งแต่ 30 ธันวาคม 2570 ใครส่งออกผลิตภัณฑ์ยางแปรรูป ควรเทียบรหัส HS ของตัวเองกับภาคผนวกฉบับล่าสุด อย่าเดาเองว่าอยู่ในขอบเขตหรือไม่
เช็กลิสต์สำหรับผู้ส่งออกไทย
- ตรวจว่าสินค้าตัวไหนอยู่ในภาคผนวก EUDR โดยดูจากรหัส HS
- ถามลูกค้าในอียูแต่ละรายว่าตัวเขาเข้าเกณฑ์วันไหน (2569 หรือ 2570) และต้องการข้อมูลรูปแบบใด
- เก็บพิกัดแปลงปลูกจากซัพพลายเออร์ แปลงเล็กใช้จุด GPS แปลงใหญ่กว่า 4 เฮกตาร์ใช้รูปแปลง สำหรับยางพารา มักต้องทำผ่านสหกรณ์หรือจุดรับซื้อ
- แยกเส้นทางวัตถุดิบให้ชัด ถ้าวัตถุดิบที่ตรวจย้อนกลับได้ปนกับที่ตรวจไม่ได้ในโรงงาน ทั้งล็อตอาจขายให้ผู้ซื้อในอียูไม่ได้
- เก็บหลักฐานว่าพื้นที่ไม่ได้ถูกแผ้วถางป่าหลัง 31 ธันวาคม 2563 และการผลิตถูกต้องตามกฎหมายไทย รวมถึงสิทธิในที่ดิน
- เตรียมรับการตรวจ บทลงโทษในอียูสูงได้ถึงอย่างน้อย 4% ของยอดขายในอียูของบริษัท ผู้ซื้อจึงต้องการหลักฐานที่ยื่นให้หน่วยงานได้
เกษตรกรรายย่อยและพ่อค้าคนกลาง
ความเสี่ยงหลักของยางพาราและกาแฟไทยคือข้อมูลหายระหว่างสวนกับผู้ส่งออก จุดรับซื้อหรือพ่อค้าคนกลางที่ไม่จดว่าผลผลิตมาจากแปลงไหน ทำให้ห่วงโซ่ขาดตอน ผู้ส่งออกที่ช่วยซัพพลายเออร์เก็บข้อมูล หรือให้ราคาพิเศษกับผลผลิตที่ตรวจย้อนกลับได้ จะได้เปรียบเมื่อเจรจากับผู้ซื้อในยุโรป
เอกสารสิทธิที่ดินเป็นอีกจุดอ่อน เกษตรกรบางรายทำกินบนที่ดินที่ไม่มีโฉนดเต็มรูปแบบ ควรถามผู้ซื้อตั้งแต่เนิ่นๆ ว่ารับหลักฐานการผลิตที่ถูกกฎหมายแบบไหนได้บ้าง จะได้ไม่ตัดเกษตรกรที่ผลิตถูกต้องแต่ถือเอกสารประเภทอื่นออกไป
คำถามที่พบบ่อย
ความเสี่ยงต่ำแล้วไม่ต้องมีพิกัดแปลงใช่ไหม
ไม่ใช่ ยังต้องมีพิกัดแปลงปลูก ความเสี่ยงต่ำแค่ตัดขั้นตอนประเมินและลดความเสี่ยงเต็มรูปแบบออก ไม่ได้ตัดเรื่องข้อมูล
ถุงมือยางและยางรถยนต์อยู่ในขอบเขตไหม
ผลิตภัณฑ์ยางบางชนิดอยู่ในขอบเขต และบางชนิดถูกตัดออกโดยกฎหมายลำดับรองปี 2569 ต้องเทียบรหัส HS ของสินค้าแต่ละตัวกับภาคผนวกฉบับปัจจุบัน
ถ้าสินค้าล็อตไหนตรวจย้อนกลับไม่ได้จะเป็นอย่างไร
ล็อตนั้นวางขายในตลาดอียูไม่ได้ แต่ยังขายตลาดอื่นได้ จึงสำคัญที่ต้องแยกวัตถุดิบที่ตรวจย้อนกลับได้กับที่ตรวจไม่ได้ออกจากกัน
อ่านต่อเรื่องCBAM สำหรับผู้ส่งออกไทย และFTA ไทย-อียู
แหล่งข้อมูล
- คณะกรรมาธิการยุโรป, EU Deforestation Regulation (EUDR)
- EU Green Forum, Country classification list