
สรุปประเด็นสำคัญ
- CBAM เข้าสู่ระยะบังคับใช้จริงตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 ผู้นำเข้าในอียูต้องรับภาระต้นทุนคาร์บอนของสินค้าที่อยู่ในขอบเขต
- สินค้าไทยที่กระทบหลักคือเหล็กและอะลูมิเนียม ศูนย์วิจัยกสิกรไทยประเมินมูลค่าส่งออกที่โดนราว 28,000 ล้านบาทในปี 2569
- ยังไม่มีใครต้องจ่ายเงินก่อน 30 กันยายน 2570 แต่ผู้ซื้อเริ่มคิดต้นทุนนี้ในสัญญาแล้ว
- ถ้าไม่มีข้อมูลที่ผ่านการทวนสอบจากผู้ผลิต ผู้นำเข้าต้องใช้ค่ามาตรฐานของอียู ซึ่งตั้งไว้สูงโดยเจตนา
- เริ่มจากสินค้าสายเดียว วัด ปันส่วน และให้ผู้ทวนสอบตรวจตัวเลข
ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 มาตรการปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนของอียู หรือ CBAM เข้าสู่ระยะบังคับใช้จริง ผู้นำเข้าในอียูต้องรับภาระค่าใช้จ่ายตามปริมาณคาร์บอนที่ปล่อยออกมาตอนผลิตสินค้าบางประเภทในต่างประเทศ คนจ่ายเงินคือผู้นำเข้า แต่ตัวเลขคาร์บอนต้องมาจากผู้ผลิต ผู้ส่งออกไทยในกลุ่มสินค้าที่โดนจึงเริ่มถูกขอข้อมูลแล้ว
ทำไมอียูออกมาตรการนี้
โรงงานในอียูต้องจ่ายค่าการปล่อยคาร์บอนผ่านระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของอียู (EU ETS) ถ้าไม่มีมาตรการที่ชายแดน การผลิตอาจย้ายไปประเทศที่ไม่มีราคาคาร์บอน แล้วส่งสินค้ากลับเข้ามาขายในราคาถูก CBAM จึงเก็บต้นทุนคาร์บอนจากสินค้านำเข้าชนิดเดียวกันในระดับที่ใกล้เคียงกัน เหล็กหนึ่งตันจะผลิตในยุโรปหรือต่างประเทศ ก็แบกราคาคาร์บอนเท่ากัน
สินค้าที่อยู่ในขอบเขต
ตอนนี้ CBAM ครอบคลุมเหล็กและเหล็กกล้า อะลูมิเนียม ซีเมนต์ ปุ๋ย ไฮโดรเจน และไฟฟ้า สำหรับไทย ตัวที่กระทบจริงคือเหล็กกับอะลูมิเนียม การส่งออกซีเมนต์และปุ๋ยไปอียูมีน้อย และไทยไม่ได้ส่งออกไฟฟ้าหรือไฮโดรเจนไปอียู
การนับคาร์บอนขึ้นกับชนิดสินค้า สำหรับเหล็กและอะลูมิเนียม CBAM คิดจากการปล่อยทางตรงในการผลิต รวมถึงการปล่อยของวัตถุดิบตั้งต้นหลัก ส่วนการปล่อยจากไฟฟ้าที่ใช้ นับเฉพาะซีเมนต์และปุ๋ย ตอนนี้ยังไม่นับสำหรับเหล็กและอะลูมิเนียม
คณะกรรมาธิการยุโรปยังเสนอขยาย CBAM ไปยังสินค้าปลายน้ำบางชนิดที่ทำจากเหล็กและอะลูมิเนียม ใครผลิตชิ้นส่วนหรือสินค้าสำเร็จรูปจากโลหะเหล่านี้ควรติดตามข้อเสนอนี้ไว้
ผลกระทบต่อไทยมากแค่ไหน
ศูนย์วิจัยกสิกรไทยประเมินไว้เมื่อธันวาคม 2568 ว่า CBAM จะกระทบสินค้าส่งออกไทยไปอียูราว 3.8% ในปี 2569 คิดเป็นมูลค่าประมาณ 28,000 ล้านบาท เหล็กโดนหนักที่สุด ในปี 2567 ไทยส่งออกเหล็กไปอียู 95.1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และอะลูมิเนียม 56.7 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
ศูนย์วิจัยฯ คำนวณว่าต้นทุนเหล็กจะเพิ่มขึ้นราว 1,300 ถึง 1,500 บาทต่อตัน หรือประมาณ 1.5 ถึง 1.7% ของมูลค่าสินค้า ภายใต้สมมติฐานราคาคาร์บอน 60 ถึง 90 ยูโรต่อตัน รวมทั้งอุตสาหกรรมเหล็กไทยที่ส่งไปอียูคิดเป็นราว 167 ถึง 193 ล้านบาทต่อปี และพบว่าผู้ผลิตรายใหญ่เริ่มเก็บข้อมูลคาร์บอนแล้ว ขณะที่ SME จำนวนมากเพิ่งเริ่มทำความเข้าใจกติกา
ไทม์ไลน์ที่ต้องรู้
- ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 ผู้นำเข้าต้องเป็นผู้สำแดง CBAM ที่ได้รับอนุญาต หรือยื่นขออนุญาต ตามแพ็กเกจลดความซับซ้อนของอียู ผู้ที่ยื่นภายใน 31 มีนาคม 2569 นำเข้าต่อได้ระหว่างรอผล
- ผู้นำเข้าที่นำสินค้า CBAM เข้าไม่ถึง 50 ตันต่อปีได้รับยกเว้น
- รายงานประจำปีฉบับแรกสำหรับการนำเข้าทั้งปี 2569 และใบรับรอง CBAM ต้องยื่นภายใน 30 กันยายน 2570
ก่อนปลายปี 2570 ยังไม่มีใครต้องจ่ายเงิน ซัพพลายเออร์บางรายจึงยังไม่รู้สึกกดดัน แต่ผู้ซื้อเริ่มคิดต้นทุนนี้ไว้ในสัญญาแล้ว เพราะสินค้าที่ส่งในปี 2569 คือสินค้าที่เขาต้องจ่ายในปี 2570
ผู้ซื้อในยุโรปจะขออะไรจากคุณ
เตรียมรับคำขอข้อมูลการปล่อยคาร์บอนแฝง (embedded emissions) ของสินค้าแต่ละรายการ คำนวณตามวิธีของอียู และผูกกับโรงงานที่ผลิตจริง ถ้าให้ข้อมูลจริงไม่ได้ ผู้นำเข้าต้องใช้ค่ามาตรฐาน (default values) ของอียู ซึ่งตั้งไว้สูงโดยเจตนา สินค้าของคุณจึงแพงกว่าคู่แข่งที่มีข้อมูลที่ผ่านการทวนสอบแล้ว
ในทางปฏิบัติหมายถึง
- วัดการปล่อยคาร์บอนทางตรงของโรงงาน
- ขอข้อมูลการปล่อยของวัตถุดิบตั้งต้นหลักจากซัพพลายเออร์ของคุณเอง
- ปันส่วนตัวเลขนั้นให้สินค้าแต่ละสายการผลิต
- ให้ผู้ทวนสอบที่ได้รับการรับรองตรวจข้อมูล เพราะในระยะบังคับจริง ข้อมูลที่ไม่ผ่านการทวนสอบใช้ไม่ได้แล้ว
- เก็บหลักฐานไว้ เผื่อหน่วยงานในอียูตรวจรายงานของผู้ซื้อ
คิดเรื่องต้นทุนแบบง่ายๆ
ผู้นำเข้าจ่ายตามจำนวนตันคาร์บอนไดออกไซด์ที่แฝงอยู่ในสินค้า ในราคาที่ผูกกับตลาดคาร์บอนของอียู ถ้าตัวเลขการปล่อยต่อตันเหล็กของคุณที่ผ่านการทวนสอบต่ำกว่าคู่แข่ง หรือต่ำกว่าค่ามาตรฐานของอียู ผู้นำเข้าก็จ่ายน้อยลงเมื่อซื้อจากคุณ ตัวเลขนี้จึงกลายเป็นอีกเกณฑ์ที่ผู้ซื้อใช้เทียบซัพพลายเออร์ นอกจากราคา คุณภาพ และระยะเวลาส่งมอบ
ถ้าเป็น SME เริ่มจากตรงไหน
ถามลูกค้าในยุโรปก่อนว่าต้องการข้อมูลรูปแบบไหนและภายในเมื่อไร หลายรายมีแบบฟอร์มให้อยู่แล้ว จากนั้นเริ่มจากสินค้าสายเดียวก่อน ไม่ต้องทำทั้งโรงงานพร้อมกัน การวัดคาร์บอนมีต้นทุนก็จริง แต่การเสียลูกค้าให้ซัพพลายเออร์ที่มีตัวเลขต่ำกว่าและผ่านการทวนสอบมักแพงกว่า สมาคมอุตสาหกรรมและสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยเป็นอีกช่องทางที่ถามเรื่องผู้ทวนสอบและเครื่องมือที่ใช้ร่วมกันได้
คำถามที่พบบ่อย
ใครเป็นคนจ่าย CBAM
ผู้สำแดง CBAM ที่ได้รับอนุญาตในอียู ซึ่งส่วนใหญ่คือผู้นำเข้า ผู้ส่งออกไม่ได้จ่ายเงินให้อียูโดยตรง แต่ต้นทุนมักย้อนกลับมาในรูปราคาและเงื่อนไขสัญญา
ราคาคาร์บอนที่จ่ายในไทยหักออกได้ไหม
กฎ CBAM อนุญาตให้หักราคาคาร์บอนที่จ่ายจริงในประเทศผู้ผลิต แต่ช่วยได้ก็ต่อเมื่อมีการจ่ายราคานั้นกับสินค้าจริง ควรถามผู้ซื้อว่าต้องใช้หลักฐานอะไร
ถ้าขายผ่านเทรดเดอร์ ต้องทำด้วยไหม
ต้องทำ ผู้ที่นำสินค้าเข้าอียูต้องใช้ข้อมูลคาร์บอน คำขอข้อมูลจึงจะส่งต่อมาถึงคุณผ่านเทรดเดอร์
CBAM ไม่ใช่กฎเดียวที่ผู้ส่งออกไทยต้องรับมือ อ่านต่อเรื่องกฎหมาย EUDR และสถานะ FTA ไทย-อียู ที่อาจช่วยลดภาษีในช่วงเวลาเดียวกัน
แหล่งข้อมูล
- คณะกรรมาธิการยุโรป, Carbon Border Adjustment Mechanism
- The Nation, EU CBAM to shake Thai exports as definitive phase starts on Jan 1 (22 ธันวาคม 2568)